Przewrót, gwiazda, stanie na rękach – czego naprawdę uczy się mózg dziecka, gdy ciało znajduje się do góry nogami?

Dla dorosłego stanie na rękach może wyglądać jak efektowna sztuczka. Dla dziecka przewrót, gwiazda czy pierwsza próba pozycji odwróconej oznaczają jednak coś znacznie więcej.

Nagle podłoga znajduje się tam, gdzie przed chwilą była ściana. Nogi są nad głową. Ręce, które na co dzień służą głównie do chwytania, muszą przez moment stać się podporą dla ciała. Wzrok pokazuje świat z zupełnie innej perspektywy, a organizm musi błyskawicznie odpowiedzieć na jedno podstawowe pytanie:

„Gdzie właściwie teraz jestem i co zrobić, żeby nad tym wszystkim zapanować?”

I właśnie dlatego gimnastyka oraz akrobatyka są tak interesującą formą ruchu dla dzieci.

Nie chodzi wyłącznie o nauczenie się przewrotu czy stania na rękach. Chodzi o stopniowe budowanie niezwykle ważnej umiejętności – świadomego sterowania własnym ciałem w przestrzeni.
 

Mózg dziecka nie widzi ciała. Musi cały czas „obliczać”, gdzie ono się znajduje

Kiedy dziecko stoi spokojnie na dwóch nogach, utrzymanie pozycji wydaje się czymś oczywistym. W rzeczywistości układ nerwowy nieustannie korzysta z informacji pochodzących między innymi ze wzroku, układu przedsionkowego oraz propriocepcji, czyli czucia położenia poszczególnych części własnego ciała.

Kontrola postawy zależy właśnie od współpracy informacji wzrokowych, przedsionkowych i proprioceptywnych.

Dopóki dziecko znajduje się w typowej pozycji, wiele ruchów jest dobrze znanych.

Ale spróbujmy zrobić przewrót.

Głowa zmienia położenie. Tułów obraca się. Nogi przechodzą nad ciałem. Punkty podparcia zmieniają się niemal z sekundy na sekundę.

Przy gwieździe sytuacja robi się jeszcze ciekawsza.

Najpierw jedna ręka dotyka podłoża, potem druga. Nogi przechodzą wysoko nad tułowiem, ciężar ciała przenosi się z nóg na ręce i z powrotem, a jednocześnie trzeba zachować właściwy kierunek ruchu.

Dla układu nerwowego jest to znacznie bardziej wymagające zadanie niż zwykłe przejście kilku metrów po sali.
 

„Do góry nogami” oznacza dla organizmu zupełnie nową sytuację

Jednym z systemów pomagających nam określić położenie głowy i ruch ciała jest układ przedsionkowy, którego struktury znajdują się w uchu wewnętrznym.

Pomaga on organizmowi reagować między innymi na zmianę położenia głowy i przyspieszenie.

Dlatego przewroty, obroty, przetoczenia i pozycje odwrócone stawiają przed dzieckiem interesujące zadanie ruchowe: organizm musi odnaleźć się w sytuacji, której podczas zwykłego siedzenia przy biurku czy chodzenia praktycznie nie doświadcza.

Nie oznacza to oczywiście, że każde stanie na rękach „rozwija mózg” w jakiś magiczny sposób.

Nie istnieje jeden cudowny ruch, po którym dziecko staje się bardziej inteligentne czy skoncentrowane.

Wiemy natomiast, że aktywność fizyczna ma znaczenie dla prawidłowego rozwoju dzieci, w tym dla rozwoju motorycznego i poznawczego. WHO wskazuje te korzyści jako jedne z efektów regularnej aktywności fizycznej w dzieciństwie.

Gimnastyka dostarcza przy tym czegoś szczególnego: ogromnej różnorodności pozycji i zadań ruchowych.
 

Stanie na rękach to małe laboratorium równowagi

Popatrzmy na dziecko wykonujące stanie na rękach.

Na pierwszy rzut oka: ręce na ziemi, nogi w górze.

A teraz zobaczmy, ile rzeczy trzeba zrobić jednocześnie.

Dziecko musi:

• odpowiednio ustawić dłonie,
• utrzymać wyprostowane ręce,
• kontrolować barki,
• napiąć tułów,
• pilnować ustawienia bioder i nóg,
• reagować na najmniejsze zachwianie,
• kontrolować kierunek ruchu,
• wiedzieć, gdzie znajduje się jego ciało, mimo że patrzy na świat z nietypowej perspektywy.

Badania biomechaniczne stania na rękach pokazują, jak złożonym zadaniem równoważnym jest utrzymanie tej pozycji. Wymaga ono precyzyjnej kontroli wielu segmentów ciała i nieustannego korygowania równowagi.

To dlatego pierwsze stanie na rękach niemal nigdy nie wygląda tak, jak dziecko wyobrażało je sobie przed próbą.

I bardzo dobrze.

Bo właśnie w tych kolejnych próbach zaczyna się uczenie ruchu.
 

Mózg uczy się na błędach – dosłownie

Pierwsza gwiazda może skończyć się bokiem.

Druga – trochę bardziej bokiem.

Przy trzeciej jedna noga znajdzie się wyżej.

Przy dziesiątej ręce zostaną ustawione lepiej.

A któregoś dnia nagle wszystko zaczyna wyglądać zupełnie inaczej.

Nie dlatego, że trener zdradził dziecku tajne hasło.

Organizm przez kolejne próby zbierał informacje.

Za mocno. Za słabo. Za wcześnie. Za późno. Za blisko. Za daleko.

To właśnie dlatego niepowodzenie podczas nauki ruchu nie jest czymś niepotrzebnym. Jest częścią procesu.

Dziecko zaczyna coraz lepiej przewidywać, jaka siła, pozycja i kolejność ruchów pozwolą uzyskać oczekiwany efekt.

Można powiedzieć, że ciało tworzy coraz dokładniejszą „mapę” danego zadania.

I dlatego dobrze prowadzona gimnastyka nie polega wyłącznie na powtarzaniu ćwiczenia do skutku. Trener dobiera łatwiejsze elementy, przygotowania i progresje tak, aby dziecko mogło stopniowo zrozumieć ruch i nauczyć się nad nim panować.
 

A czym właściwie jest propriocepcja?

To słowo brzmi skomplikowanie, ale każdy z nas korzysta z propriocepcji przez cały dzień.

Zamknij oczy i zegnij rękę.

Nie musisz na nią patrzeć, żeby wiedzieć, że jest zgięta.

Dotknij palcem nosa z zamkniętymi oczami.

Twój mózg otrzymuje informacje pozwalające określić położenie części ciała również bez ciągłego kontrolowania ich wzrokiem.

W gimnastyce ma to ogromne znaczenie.

Dziecko podczas przewrotu nie może przecież przez cały czas obserwować nóg i rąk.

Musi czuć swoje ciało.

Czy kolana są wyprostowane?

Czy ręce znajdują się nad głową?

Czy biodra są wystarczająco wysoko?

Czy ciało jest napięte?

Czy ciężar został przeniesiony na ręce?

Im bardziej różnorodne zadania ruchowe wykonuje dziecko, tym więcej okazji ma do ćwiczenia świadomej kontroli własnego ciała.
 

Dlaczego dzieci czasem boją się pozycji odwróconej?

Dla dorosłego przewrót może być banalny.

Dla dziecka, które nigdy wcześniej świadomie nie przenosiło nóg nad głową, może być czymś naprawdę niezwykłym.

I pojawia się:

„Nie zrobię!”

„Boję się!”

„A jak spadnę?”

To nie musi oznaczać braku talentu.

Organizm znalazł się po prostu w nieznanej sytuacji.

Dobry trening nie polega wtedy na wrzuceniu dziecka od razu w najtrudniejszy element.

Najpierw mogą pojawić się prostsze podpory, przetoczenia, kołyski, ćwiczenia przy materacu, przenoszenie ciężaru ciała czy przygotowania wykonywane z pomocą trenera.

Krok po kroku coś, co było dziwne, zaczyna być znajome.

A coś, co było przerażające, staje się:

„Jeszcze raz!”

To jedna z najpiękniejszych rzeczy, jakie można obserwować na sali treningowej.
 

Orientacja przestrzenna – czyli gdzie jest góra, kiedy góra przestaje być u góry?

Wyobraźmy sobie trzy ruchy.

Bieg przed siebie.

Przeskok przez niewielką przeszkodę.

Przewrót w przód.

Każdy z nich wymaga kontroli ciała, ale ostatni wprowadza coś szczególnego – zmianę orientacji całego ciała względem podłoża i grawitacji.

Akrobatyka idzie jeszcze dalej.

Gwiazdy, przewroty, podpory, zwisy, obroty czy stanie na rękach sprawiają, że dziecko musi nauczyć się orientować swoje ciało w bardzo różnych pozycjach.

To doświadczenie może później przydawać się nie tylko podczas kolejnych elementów gimnastycznych.

Dobra koordynacja i kompetencje ruchowe tworzą szerszą bazę dla aktywności fizycznej. Badania porównujące dzieci uprawiające różne dyscypliny wskazują również na różnice w wybranych zdolnościach motorycznych u dzieci trenujących gimnastykę.
 

Najpierw kontrola, dopiero później efektowne elementy

W internecie łatwo zobaczyć kilkuletnie dziecko wykonujące imponujące salto, stanie na rękach czy skomplikowaną figurę.

To może stworzyć fałszywe wrażenie, że właśnie od takich elementów zaczyna się gimnastyka.

Nie.

Zanim pojawi się efektowna umiejętność, trzeba zbudować jej podstawy.

Podpory.

Równowagę.

Koordynację.

Siłę.

Mobilność.

Napięcie ciała.

Bezpieczne lądowanie.

Orientację przestrzenną.

Umiejętność słuchania instrukcji.

Dopiero z takich małych elementów powstają później rzeczy, które wyglądają spektakularnie.

Badania dotyczące programów gimnastyki rozwojowej pokazują, że odpowiednio zaplanowane ćwiczenia mogą wspierać rozwój różnych składowych sprawności motorycznej dzieci, między innymi koordynacji i stabilności.
 

Dlatego nie warto uczyć się trudnych elementów z TikToka

Film trwa kilkanaście sekund.

Ktoś robi salto.

Dziecko ogląda.

I mówi:

„Ja też tak zrobię.”

Problem polega na tym, że film pokazuje efekt końcowy, a nie miesiące lub lata przygotowania.

Nie pokazuje progresji.

Nie pokazuje asekuracji.

Nie pokazuje wcześniejszych ćwiczeń.

Nie pokazuje też wszystkich nieudanych prób.

Zwłaszcza elementów wykonywanych w podporach, pozycjach odwróconych czy z fazą lotu nie powinno się traktować jak internetowego wyzwania.

Na zajęciach rolą trenera jest między innymi dobranie ćwiczenia do aktualnych możliwości dziecka, nauczenie prawidłowej techniki i wprowadzanie kolejnych etapów wtedy, kiedy dziecko jest na nie gotowe.

W gimnastyce odwaga jest ważna. Ale odwaga nie oznacza robienia wszystkiego bez przygotowania.
 

Co dzieje się, kiedy dziecko wreszcie zrobi swoją pierwszą gwiazdę?

Czasem następuje sekunda ciszy.

Dziecko patrzy na trenera.

Potem pojawia się ogromny uśmiech.

„Zrobiłem!”

I właśnie ten moment jest ważny nie tylko dlatego, że w kolekcji umiejętności pojawiła się „gwiazda”.

Dziecko właśnie doświadczyło procesu:

nie umiem → próbuję → poprawiam → próbuję ponownie → zaczynam rozumieć → potrafię.

Takie doświadczenie jest bardzo cenne.

Bo na sali treningowej dziecko może przekonać się, że trudność nie zawsze oznacza: „to nie jest dla mnie”.

Czasem oznacza po prostu:

„Jeszcze tego nie umiem.”
 

Gimnastyka daje dziecku ruchy, których w codziennym życiu jest coraz mniej

Zastanówmy się, ile razy przeciętne dziecko w normalnym dniu:

• podpiera ciężar ciała na rękach,
• zwisa,
• przetacza się,
• obraca,
• balansuje,
• wykonuje kontrolowane lądowanie,
• znajduje się głową w dół,
• porusza się w różnych płaszczyznach,
• świadomie napina i rozluźnia poszczególne części ciała.

Jeżeli dzień składa się głównie z samochodu, szkolnego krzesła, biurka, kanapy i telefonu – niewiele.

Tymczasem dzieci potrzebują dużej ilości i różnorodności ruchu. Aktualne zalecenia dla dzieci w wieku szkolnym mówią o co najmniej 60 minutach aktywności fizycznej dziennie, a wśród zalecanych form znajdują się również aktywności wzmacniające mięśnie i kości. Gimnastyka jest wymieniana jako przykład aktywności wzmacniającej kości.

Ale sama liczba minut nie mówi wszystkiego.

Liczy się również to, jak różnorodnych doświadczeń ruchowych dostarczamy dziecku.
 

Nie każde dziecko musi zostać akrobatą

To niezwykle ważne.

Celem zajęć gimnastycznych dla dzieci nie musi być kariera sportowa.

Jedno dziecko pokocha akrobatykę i będzie chciało rozwijać coraz trudniejsze elementy.

Drugie po kilku latach wybierze piłkę nożną.

Trzecie taniec.

Czwarte sztuki walki.

Piąte po prostu pozostanie aktywnym człowiekiem.

Ale umiejętności zdobyte podczas gimnastyki – równowaga, kontrola ciała, koordynacja, siła, orientacja przestrzenna czy doświadczenie uczenia się nowych ruchów – mogą stworzyć wartościowy fundament dla wielu późniejszych aktywności.

Właśnie dlatego zajęcia gimnastyczne nie są przeznaczone wyłącznie dla dzieci, które już potrafią zrobić szpagat, gwiazdę albo stanie na rękach.

Przychodzi się między innymi po to, żeby się tego nauczyć.
 

A jeśli moje dziecko nie potrafi nawet przewrotu?

Tym lepiej, że trener będzie mógł rozpocząć od podstaw.

Dziecko nie musi przed pierwszym treningiem:

• umieć robić gwiazdy,
• być rozciągnięte,
• być wyjątkowo silne,
• mieć świetnej równowagi,
• znać nazw ćwiczeń,
• wyglądać jak mały zawodnik.

Nie trzeba „przygotować się do gimnastyki”, zanim przyjdzie się na gimnastykę.

To właśnie zajęcia mają być miejscem nauki.
 

Świat do góry nogami może być świetną lekcją

Kiedy następnym razem zobaczysz dziecko robiące przewrót albo stojące na rękach, spróbuj spojrzeć na ten ruch inaczej.

Nie jak na sztuczkę.

W ciągu kilku sekund dziecko musi odebrać ogromną ilość informacji o położeniu swojego ciała, zmienić punkty podparcia, utrzymać równowagę, skoordynować pracę kończyn i odnaleźć się w przestrzeni, która nagle wygląda zupełnie inaczej.

A później zrobić to jeszcze raz.

I jeszcze raz.

Trochę lepiej.

Trochę pewniej.

Trochę bardziej świadomie.

Na tym właśnie polega nauka ruchu.

I być może dlatego dzieci tak bardzo lubią gimnastykę.

Bo kiedy dorosły widzi przewrót, dziecko może widzieć coś zupełnie innego:

nową rzecz, której jeszcze wczoraj nie potrafiło – a dziś już prawie potrafi.
 

Gimnastyka i akrobatyka dla dzieci w Łodzi – CELSPORT

Jeżeli Twoje dziecko lubi się ruszać, wspinać, przewracać, próbować nowych rzeczy albo przeciwnie – jest ostrożne i dopiero potrzebuje miejsca, w którym spokojnie nabierze ruchowej pewności siebie – gimnastyka może być świetnym początkiem sportowej przygody.

W CELSPORT w Łodzi dzieci uczą się nowych umiejętności stopniowo – od podstaw i ćwiczeń przygotowawczych po coraz bardziej zaawansowane elementy gimnastyczne i akrobatyczne.

Nie trzeba umieć robić gwiazdy.

Nie trzeba stać na rękach.

Nie trzeba być „urodzonym sportowcem”.

Trzeba tylko zacząć.

Sprawdź zajęcia gimnastyczne i akrobatyczne dla dzieci w Łodzi na celsport.pl i zobacz, ile radości może dać dziecku odkrywanie tego, co potrafi jego własne ciało.